Naar een prejudiciële procedure in het strafrecht

In het kader van de Modernisering van het Wetboek van Strafvordering is voorzien in invoering van een prejudiciële procedure in het strafrecht (Kamerstukken II 2016/17, 29279, 372, p. 5). Een prejudiciële procedure is een middel om de feitenrechter die in een zaak op een rechtsvraag stuit, in de gelegenheid te stellen versneld een antwoord van de Hoge Raad te verkrijgen. Vervolgens kan de feitenrechter dat antwoord van de Hoge Raad gebruiken om de zaak af te doen. De Hoge Raad wordt zo eerder betrokken in de procedure en hoeft er niet te worden gewacht op een reguliere cassatieprocedure, die bovendien door verdediging en/of Openbaar Ministerie moet worden ingesteld. Een dergelijke prejudiciële procedure is in 2012 ingevoerd in het civiele recht en in 2016 in het fiscale recht. In opdracht van het WODC hebben wij onderzocht of het mogelijk is om ook in het strafrecht een prejudiciële procedure in te voeren en, zo ja, onder welke omstandigheden (zie I. Giesen & F.G.H. Kristen e.a., De Wet prejudiciële vragen aan de Hoge Raad, Den Haag: Boom juridisch 2016, p. 233-359).

Door François Kristen en Eelke Sikkema Lees verder

Diplomatieke immuniteit voor uitbuiting van huispersoneel?

De uitbuiting van huishoudelijk personeel door diplomaten is een oud zeer, ook in Nederland. De Volkskrant schreef vorig jaar dat bij het ministerie van Buitenlandse Zaken de afgelopen vijf jaar 26 particuliere bedienden van diplomaten geaccrediteerd in Nederland melding hadden gemaakt van uitbuiting. Het ging daarbij om onderbetaling, slechte arbeidsomstandigheden en ongewenste omgangsvormen. Tot nu toe ging men ervan uit dat die diplomaten op basis van het internationaal recht immuniteit genieten. Dat wil zeggen dat ze niet voor de nationale rechter kunnen worden gedaagd van de staat waar ze geaccrediteerd zijn. Deze immuniteit – die de facto vaak op straffeloosheid neerkomt – werkt misbruik in de hand. Lees verder

Slachtoffers van internet-oplichting: should we promise them a rose-garden?

Onlangs heeft het CDA gepleit voor een intensivering van de aanpak van internet-oplichting (zie hier). Naast uitbreiding van de opsporing en vervolging en het intensiveren van de privaat-publieke samenwerking, wordt gepleit voor verruiming van verhaalsmogelijkheden. Het voorstel komt niet onverwacht; in de media is veel belangstelling voor slachtoffers van internet-oplichting (bijvoorbeeld in het programma Kassa). Bestrijding van horizontale fraude (fraude tussen particulieren) via het strafrecht is op zich natuurlijk legitiem; de bescherming van het sociaal-economische verkeer is immers een publiekrechtelijk belang. De overheid vent die boodschap uit, want roept op tot het doen van aangifte van internet-oplichting. Daar tegenover staat dat algemeen bekend is dat het afsluiten van financiële transacties via het internet risico’s meebrengt. Dat weerhoudt de gemiddelde burger niet van koop en verkoop via dit medium. Is het dan legitiem om van de strafrechtelijke overheid te vragen om verruimde verhaalsmogelijkheden te bieden, zoals het CDA voorstelt? En is, in dat spoor gedacht, de stelling van minister Blok, dat de aanpak van online fraude en offline fraude niet wezenlijk moet verschillen realistisch (Kamerstukken II 2016/17, 34615, 10,  p. 32)? O
Lees verder

Armed Non-State Actors and International Human Rights Law: An Analysis of the UN Security Council and UN General Assembly

In June 2017, the Harvard Law School Program on International Law and Armed Conflicts published a briefing on ‘Armed Non-State Actors and International Human Rights Law: An Analysis of the UN Security Council and UN General Assembly’. In this blog post, I demonstrate why the briefing – and the data collected in the annexes – is an important addition to knowledge in this area that will facilitate important discussion of this issue amongst policy makers. In order to start this discussion, I highlight a few particular aspects of the report that I find most interesting and valuable. In doing so, I explain inter alia why I disagree with the authors’ conclusion that no pattern is discernible in how the United Nations Security Council and General Assembly address armed non State actors. I end the post by giving some suggestions about how the data collected by the study may provide rich potential for even further analysis.  Lees verder

Staatsaansprakelijkheid wegens onrechtmatige rechtspraak: van een geharmoniseerde invulling voorzien?

Staatsaansprakelijkheid wegens onrechtmatige rechtspraak is geen rustig bezit meer. Afgelopen jaren hebben er diverse ontwikkelingen plaatsgevonden die de vraag rechtvaardigen of er voor Nederland goede redenen zijn om tot een geharmoniseerde maatstaf voor staatsaansprakelijkheid wegens onrechtmatige rechtspraak te komen en, zo ja, welke dat dan moet zijn. In deze blog worden enkele van deze ontwikkelingen besproken en wordt een opmaat gegeven tot beantwoording van deze vraag. Daarbij concentreren wij ons op de onrechtmatige rechtspraak door de hoogste nationale rechter. We zullen concluderen dat Nederland dient te kiezen voor een geharmoniseerde maatstaf voor alle schendingen van het recht door de hoogste nationale rechter, maar geven daarbij wel een kanttekening van institutionele aard. 

Lees verder

What the English just heard about Tilburg

Dr Kool’s commentary on the Kim Holland affair is both interesting and thought-provoking. For an English academic lawyer, the case is particularly so for its technical detailed legal issues as well as its insights into the role of criminal law in society. What would we do in England, if two people enter a Church and use confessional for the purposes of making a pornographic video of oral sex? What can we learn by the comparison of what the English might do, with what the Dutch have done?  Lees verder

Aansprakelijkstelling voor (verspreiding van) pornografie in de biechtstoel: een heikele kwestie

Porno-producente Kim Holland verkocht via haar betaalde sekszender onlangs een omstreden filmopname Het betrof een heimelijk opgenomen pijpscene tussen twee mannen, die zich afspeelde in de biechtstoel van de Rooms-Katholieke St. Jozef-kerk te Tilburg. De opname, gemaakt door de producent ‘Gekke Petertje’, wekte grote verontwaardiging bij het kerkbestuur, de pastoor, diens parochianen en het bisdom. Er werd dan ook aangifte gedaan wegens schending der eerbaarheid (artikel 239 Wetboek van Strafrecht). Het Openbaar Ministerie heeft inmiddels, na ampele overweging, laten weten niet te zullen vervolgen. Holland heeft spijt betuigd en de opname van haar site verwijderd. Het Openbaar Ministerie beschouwt de opname als ‘kwetsend en respectloos’, maar niet als strafbaar. Het kerkbestuur is in overweging gegeven een civiele actie op grond van een onrechtmatige daad te starten.  Dat laatste ziet het bestuur echter niet zitten. De teleurgestelde pastoor gaf aan dat niet alleen Gods wegen, maar ook die van Justitie ondoorgrondelijk zijn. Lees verder

Greenworld en QNOW: aansprakelijkheid wegens onrechtmatige rechtspraak van een nieuwe invulling voorzien!

 

Sinds het Greenworld-arrest uit 2009 is er een discussie gaande over de vraag of de Hoge Raad in dat arrest afstand heeft gedaan van zijn eerdere standaardrechtspraak uit 1971 als het om staatsaansprakelijkheid wegens onrechtmatige rechtspraak gaat. In deze bijdrage wordt ervan uit gegaan dat dit inderdaad het geval is. Omdat die Greenworld-zaak uiteindelijk een zaak van arbitrale aansprakelijkheid betrof, wordt in dit blog vervolgens besproken wat de mogelijke invloed op die nieuwe regels inzake staatsaansprakelijkheid is van het QNOW-arrest dat specifiek handelde over de aansprakelijkheid van een arbiter. Betoogd wordt dat de Hoge Raad in dat arrest de toepassingsvoorwaarden voor de Greenworld-aansprakelijkheid licht versoepeld heeft, zodat (ook) de aansprakelijkheid wegens onrechtmatige rechtspraak (iets) eenvoudiger bereikbaar is geworden. Doordat de nieuwe criteria voor onrechtmatigheid in gevallen van onrechtmatige rechtspraak na het QNOW-arrest nauw aansluiten bij reeds bekende maatstaven uit andere delen van het aansprakelijkheidsrecht, is aldaar ook verdere inspiratie te halen als het gaat om de toekomstige toepassing van de regels van onrechtmatige rechtspraak. Lees verder

Bange dokters? Onderzoeken naar defensive medicine in Nederland

‘Medische missers kosten ziekenhuizen steeds meer geld’, zo kopte de NOS op 24 juni op haar website. In het artikel wordt gewaarschuwd voor ‘Amerikaanse toestanden’ in de Nederlandse zorg: de gemiddelde claimbedragen die ziekenhuizen moeten uitbetalen, zouden de afgelopen jaren namelijk fors zijn toegenomen. Er wordt gesuggereerd dat de hogere claims invloed hebben op het handelen van de arts: die zou door angst voor juridische of financiële claims zijn gedrag op de werkvloer aanpassen. Deze gedragsaanpassingen zouden tot gevolg hebben dat artsen te weinig of juist te veel zorg gaan verlenen, wat niet in het belang is van de patiënt.

Dat de angst voor aansprakelijkstelling dit soort ongewenste effecten op het gedrag van zorgverleners kan hebben is al vaker betoogd, waarbij ook wel wordt gesproken van ‘defensief gedrag’. Maar wat is defensief gedrag eigenlijk precies, en kan men echt zo stellig beweren dat defensief gedrag een probleem is in de Nederlandse zorgverlening? In dit blog ga ik nader op deze vragen in, door het bespreken van enkele binnen- en buitenlandse onderzoeken naar defensief gedrag onder artsen. Lees verder

Te heet onder de voeten: Trump en het klimaatakkoord

Het zijn barre tijden voor iedereen die gelooft in multilaterale oplossingen voor transnationale problemen. Vooral de verkiezing van Donald Trump, en de serie maatregelen die in de eerste paar maanden van zijn presidentschap uit het Witte Huis zijn komen rollen, hebben het vertrouwen in multilaterale samenwerking flink onder druk gezet. Na politiek-militaire samenwerking op de helling te zetten via een schoffering van NAVO-bondgenoten was het nu de beurt aan internationale klimaatsamenwerking: Trump heeft aangekondigd het klimaatakkoord van Parijs, nog zwaarbevochten door zijn voorganger Barack Obama, op te zeggen. Kan Trump echter zomaar onder een akkoord uit dat onder Obama gesloten en geratificeerd werd? Dit blog poogt hier enige antwoorden op te geven.
Lees verder